Zdarza się, że spadkobierca nie chce przyjąć spadku, na przykład z powodu zadłużenia zmarłego lub innych zobowiązań związanych z dziedziczonym majątkiem. W polskim prawie spadkobierca ma możliwość podjęcia decyzji, czy spadek przyjąć, czy go odrzucić. Ważne jest, aby działać zgodnie z przepisami i w odpowiednich terminach.
Kiedy można odrzucić spadek?
Spadkobierca może odrzucić spadek w sytuacji, gdy:
– zmarły pozostawił po sobie długi, które przewyższają wartość majątku,
– spadkobierca nie chce przejmować odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego,
– osoba dziedzicząca nie chce lub nie jest zainteresowana dziedziczeniem majątku z jakiegokolwiek innego powodu.
Jak odrzucić spadek?
Aby formalnie odrzucić spadek, należy złożyć odpowiednie oświadczenie przed sądem lub notariuszem. Oto kroki, które należy podjąć:
1. Zgłoszenie wniosku
Spadkobierca musi złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku przed sądem rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania spadkobiercy lub u notariusza. Dokument ten zawiera dane spadkobiercy oraz informacje o zmarłym i jego majątku. Koszt takiej czynności u notariusza wynosi zazwyczaj ok. 50-100 zł.
2. Termin na odrzucenie spadku
Oświadczenie o odrzuceniu spadku należy złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o nabyciu spadku. Najczęściej termin ten biegnie od dnia śmierci spadkodawcy lub od daty, kiedy sąd lub notariusz poinformowali spadkobiercę o spadku.
3. Skutki odrzucenia spadku
Odrzucenie spadku oznacza, że spadkobierca traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Spadek przechodzi na kolejne osoby, które są uprawnione do dziedziczenia – mogą to być dzieci spadkobiercy, inni członkowie rodziny lub osoby wskazane w testamencie.
Odrzucenie spadku przez małoletniego
Jeśli spadkobiercą jest małoletnie dziecko, rodzice lub opiekunowie prawni muszą wystąpić do sądu o zgodę na odrzucenie spadku w jego imieniu. Sąd rodzinny rozpatruje, czy odrzucenie jest w interesie dziecka (np. w przypadku zadłużonego spadku). Dopiero po uzyskaniu zgody sądu, rodzice mogą formalnie złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku.
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza
Jeśli spadkobierca nie chce całkowicie rezygnować ze spadku, ale obawia się, że długi zmarłego mogą przewyższać wartość majątku, ma możliwość przyjęcia spadku z tzw. dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że spadkobierca odpowiada za długi zmarłego tylko do wysokości wartości odziedziczonego majątku.
Decyzja o odrzuceniu spadku powinna być dobrze przemyślana, a sam proces przeprowadzony w odpowiednich terminach, aby uniknąć negatywnych konsekwencji.
Co się dzieje po odrzuceniu spadku?
Jeśli odrzucisz spadek, prawo do niego przechodzi na kolejnych spadkobierców – najczęściej Twoje dzieci. One również mogą spadek odrzucić, a procedura wygląda tak samo. W przypadku odrzucenia spadku przez wszystkich uprawnionych, całość majątku przechodzi na Skarb Państwa.
Odrzucenie spadku to skuteczny sposób na uniknięcie długów po zmarłym, ale warto skonsultować się z prawnikiem, aby upewnić się, że wszystkie formalności zostały prawidłowo dopełnione.
Podstawy prawne
Przepisy:
art. 1012–1024 Kodeksu cywilnego (Dz.U.2024.1061 t.j.): odrzucenie spadku, terminy i skutki prawne.
Orzecznictwo:
Uchwała Sądu Najwyższego z 19 października 2018 r., III CZP 36/18 – skutki odrzucenia spadku;
Uchwała Sądu Najwyższego z 23 października 2019 r., III CZP 23/19 – termin do odrzucenia spadku.